Formy nazwiska

Witamy Nowy Rok!
Ale nie próżnujemy :)
Na dziś zagwozdka związana z formami nazwisk.
Wiemy, że nazwiska ewoluowały i na przestrzeni lat przyjmowały różne formy. Więc zdarza się, że w jednym drzewie genealogicznym są różne postaci tego samego nazwiska.
Obecnie pracuję nad nazwiskiem Szmorąg. Nazwisko trudne w pisowni, łatwo zrobić błąd (-ą zapisać jako -on, zamiast -g wpisać -k). Sprawdziłam - tylko kilkanaście osób w Polsce posiada obecnie to nazwisko. Większość znam, ale nie połączyłam jeszcze wszystkich linii w jedno drzewo - myślę, że to kwestia czasu. Ale do sedna. Oprócz tej formy nazwiska istnieje popularna forma Smorąg (osób o tym nazwisku jest najwięcej, bo aż kilkaset) - prawda, że podobna?, oraz Smorągiewicz. A za Oceanem: Szmorag, Szmorong, Smorag i Smorong.
Szmorągowie pochodzą z okolic Husiatyna i Tarnopola - dzisiejsza Ukraina,
Smorągowie głównie z parafii Nozdrzec - woj. podkarpackie,
Smorągiewicz - znaleziono metrykę w Tarnopolu z 1910 roku.
Odległości między nimi nie są duże - wszystko dawna Galicja. Czyli mógł się ktoś przenieść w inny rejon i przez niepoprawny zapis nazwiska dać początek nowej linii. Taka jest i moja teoria - jeszcze nieudowodniona - iż Szmorągowie wywodzą się od Smorągów, po prostu dawno dawno temu, jakiś Smorąg postanowił szukać szczęścia na wschodnich ziemiach (a może został przesiedlony przymusowo?) i tak trafił w okolice Husiatyna. A jedna literka w nazwisku więcej... :) 
Przykład zamieszania wokół tego nazwiska:
onegdaj w Rasztowacach (dawne woj. tarnopolskie) żył Mateusz z żoną Teresą, których dzieci w akcie urodzenia/zgonu zapisano następująco:
Marek Morąg ur 1841,
Agata Morong/Szmorągowa 1844-1845,
Maria Szmora 1846-1846,
Mikołaj Szmora/Szmorung 1848-1851,
Franciszek Szmorąg/-ong i
Mariusz Smorong.
Hmm, jakie nazwisko posiadał ich ojciec? :)

Czy wiesz, że...

1 stycznia, 552 lat temu, urodził się Zygmunt I Stary, wielki książę litewski i król Polski. Był synem Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki z Habsburgów. Był ósmym dzieckiem i miał dwanaścioro rodzeństwa. Związany był z trzema kobietami, z którymi miał łącznie jedenaścioro dzieci:
z Katarzyną Telniczanką, która nie była jego żoną (wyszła potem za mąż za podskarbiego Kościeleckiego, zmarła w 1528 roku) miał 3 dzieci,
z Barbarą Zapoylą (ślub w 1512 - Barbara zmarła w 1515 roku) - 2 dzieci
i z Boną Sforzą (ślub w 1518) - 6 dzieci.
Zygmunt I Stary zmarł w wieku 81 lat, po 41 latach panowania.

Portret Zygmunta I Starego malarza Hansa Durera, 1530 rok.

Wszystkim Czytelniczkom i Czytelnikom życzę w tym dniu szampańskiej zabawy, a w Nowym Roku sukcesów w genealogii, odkryć nowych gałęzi rodzinnych i poznania nowych, dalekich krewnych :)

Książkowo

Zajmując się genealogią, nie należy ograniczać się tylko do samych metryk, do tworzenia drzewa. Uważam, że należy także poznać panujące w tym czasie, w którym żyli nasi przodkowie, warunki ekonomiczne, społeczne i polityczne. W tym celu warto skorzystać z opracowań historycznych.

W kręgu moich zainteresowań są głównie Kresy. Dlatego sięgnęłam po książkę „Czarna księga Kresów” (rok 2011) doktor Joanny Wieliczko-Szarkowej. Autorka przedstawiła w niej historię Kresów, czyli ziem wschodnich dawnej Rzeczypospolitej, obszaru położonego pomiędzy morzami Bałtyckim i Czarnym (obecnie terytoria Litwy, Łotwy, Białorusi i Ukrainy). Tytuł „Czarna księga”, jak wskazuje we wstępie prof. dr hab. Andrzej Nowak, nawiązuje do zebrania wydarzeń tragicznych, przewin albo zarzutów (s.7). Ofiarą zbrodni i tragicznych wydarzeń opisanych w książce są właśnie mieszkańcy Kresów.

Tereny zwane Kresami zaczęto przyłączać do Królestwa Polskiego już za Kazimierza Wielkiego w XIV wieku. Jak pokazuje autorka, ziemie te już od samego początku narażone były na niebezpieczeństwo ze strony państw ościennych. Od XIV aż do końca XVII wieku południowe pogranicza narażone były na najazdy Tatarów i Turków, od końca XV wieku pojawiło się zagrożenie agresją ze strony Moskwy, a wiek później – ze strony Kozaków. Schyłek XVIII stulecia przyniósł rozbiory Polski, w wyniku których Kresy zostały podzielone pomiędzy dwóch zaborców. Imperium rosyjskiemu przypadły prawie całe Kresy, z wyjątkiem części Rusi Czerwonej zagarniętej przez Austrię, która nowo nabyte ziemie nazwała Królestwem Galicji i Lodomerii.

Zaborcy od razu przystąpili do podporządkowywania zdobytych terenów. W zaborze rosyjskim dokonywano konfiskaty dóbr, grabieży majątków, dążono do zunifikowania ziem polskich z Rosją. Powstania listopadowe i styczniowe pociągnęły za sobą liczne represje, wprowadzono działania rusyfikacyjne. Z kolei w zaborze austriackim wprowadzone zmiany i reformy doprowadziły do tego, że „Pod rządami Habsburgów Galicja z czasem stała się jedną z najbiedniejszych i najbardziej zacofanych prowincji cesarstwa” (s.74). W okresie I wojny światowej Kresy Wschodnie stały się obszarem działań wojennych prowadzonych przez Rosję carską a potem bolszewicką przeciwko Austro-Węgrom i Niemcom.

Niestety, nie ma tu miejsca na przytaczanie wszystkich opisów i zawartych w książce wspomnień, ale warto sięgnąć choćby do jednego, należącego do Zofii Kossak-Szczuckiej, opisującego działania bolszewików: „(…) nieuchronnie i nieubłaganie dwór za dworem, folwark za folwarkiem padały w zgliszcza i gruzy. Wycinano sady, rozbierano lub palono domy. Runęły zburzone Samczyńce, Beregiele, cudna Eljaszówka, z pałacem włoskim tak pięknym, że zdawał się być zjawą, którą wróżka przyniosła i wnet z nią na powrót odleci.” (s. 120).

W przededniu odzyskania niepodległości, Polska znalazła się w stanie wojny z Zachodnioukraińską Republiką Ludową, a następnie ze Związkiem Radzieckim. Ustalona nowa granica wschodnia oddzieliła jednak część Polaków od ich ojczystego kraju, wcielając między innymi Podole i część Wołynia do ZSRR. Nawet okres II Rzeczypospolitej nie przyniósł spokoju na Kresach. Wielonarodowość i różnorodność wyznań były powodem konfliktów między mieszkańcami. ZSRR wysyłała grupy dywersyjne podszywające się pod miejscowe oddziały partyzanckie niezadowolonych Ukraińców i Białorusinów. W Galicji Wschodniej środowiska ukraińskie domagały się utworzenia własnego państwa. W 1920 powstała konspiracyjna Ukraińska Organizacja Wojskowa, której działania w 1929 kontynuowała Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów. Bojówki nacjonalistyczne dokonywały licznych aktów terrorów. Nadszedł 1939 rok. Armia sowiecka po wkroczeniu na ziemie polskie dokonywała aresztowań, deportacji w głąb Związku Sowieckiego, zbrodni na miejscowej ludności, grabieży majątków i eksterminacji polskiej elity polityczno-kulturalnej. Niemcy, którzy wkroczyli na Kresy w 1941 - eksterminacji ludności żydowskiej i wyniszczenie pozostałej polskiej inteligencji. W tym czasie działała UON i Ukraińska Armia Powstańcza UPA. Z kolei na Kresach Północno-Wschodnich przeciwko ludności polskiej wystąpiła partyzantka bolszewicka.

W książce zawarto wiele opisów zbrodni dokonanych na ludności Kresów prawie od początku włączenia tych ziem do Polski. Niestety, nie ma tu miejsca na ich przytoczenie, a niektóre czyta się z ciężkim sercem. 

Warto na koniec przytoczyć jeszcze słowa autorki: „Kresy to wielka część naszej historii, to nasza tożsamość i nasza pamięć. Do tej pamięci zobowiązują nas zarówno dokonania przodków jak i ich cierpienia.” (s.25).

Czy wiesz, że...

                   751 lat temu zmarła Salomea, pochodząca z dynastii Piastów, córka księcia polskiego Leszka Białego i Grzymisławy (ur. ok 1189, zm. 1258) księżniczki ruskiej. Salomea urodziła sie w 1211 lub w 1212 roku w Krakowie na Wawelu. Miała młodszego brata Bolesława Wstydliwego. W 1214 roku ojciec Salomei, Leszek Biały zawarł traktat z królem Węgier Andrzejem II. Uzgodnili utworzenie księstwa halickiego, którego tron miał objąć syn Andrzeja II, Koloman Halicki i Salomea jako jego małżonka. W 1215 roku koronowano Kolomana na króla halickiego. Jednak w tym samym roku doszło do zerwania traktatu, do którego powrócono prawdopodobnie w 1218 roku. W tymże roku wysłano Salomeę na dwór węgierski. Koloman miał lat 12 a Salomea 8, gdy razem objęli tron w Haliczu. w 1221 roku w wyniku najazdu wojsk ruskich, dostali sie do niewoli i przebywali w Torczesku. Jeszcze w tym samym roku uwolniono ich w zamian za rezygnację z praw do Halicza. W 1225 roku po osiągnięciu odpowiedniego wieku, potwierdzili swój związek małżeński i złożyli także śluby czystości. Wkrótce Koloman otrzymał władzę nad Słowenią, Dalmacją i Chorwacją. Prowadzili na tych terenach działalność misyjną. W 1241 roku w czasie walk z Tatarami ranny został Koloman, który wkrótce zmarł. Salomea została wdową w wieku 30 lat. Powróciła na dwór polski do Krakowa do brata Bolesława. Poświęciła sie życiu duchowemu. w 1245 roku doprowadziła do utworzenia klasztoru klarysek, do którego wstąpiła. Jej brat Bolesław, wówczas już książę krakowski i sandomierski, ufundował klasztor żeński w Zawichoście, który został potem przeniesiony do Skały. W 1267 Salomea dokonała lokacji Skały na prawie średzkim. Do końca życia przebywała jako zakonnica w Zakonie Świętej Klary. Salomea zmarła w 1268 roku 17 (lub wg innych źródeł 10) listopada. Została pochowana w kościele franciszkanów. Proces beatyfikacyjny błogosławionej Salomei zakończył sie w 1673 roku.

Źródła: klaryski.pl

Czy wiesz, że...

Dzisiaj przypada 405 rocznica urodzin polskiego królewicza Aleksandra Karola Wazy. Urodził się 14 listopada 1614 roku w Warszawie. Jego ojcem był król Zygmunt III Waza (ur. 1566, zm. 1632) a matką Konstancja Habsburżanka (ur. 1588, zm. 1631), druga żona króla. Był najmłodszym siódmym synem króla (licząc z obu małżeństw Zygmunta III) i 10 dzieckiem (król miał 12 dzieci). W 1634 roku po powrocie z podróży do Włoch, odwiedził we Lwowie swojego brata Jana Kazimierza. Zaraził się od niego ospą, na którą zmarł 16 listopada 1634 roku w folwarku Wielkie koło Warszawy. Królewicz pochowany został w Krakowie. Jego sarkofag znajduje się w wawelskich kryptach.

Portret królewicza pochodzi z: wilanow-palac.pl.

Czy wiesz, że...

Dzisiaj, czyli 13 listopada, przypada 537 rocznica urodzin polskiej królewny Elżbiety Jagiellonki.
Elżbieta urodziła się w 1482 roku na Litwie. Była córką polskiego króla i wielkiego księcia litewskiego Kazimierza IV Jagiellończyka (ur. 1427, zm. 1492) i polskiej królowej Elżbiety Rakuszanki (ur. 1436, zm. 1505). Elżbieta była najmłodszym dzieckiem, miała aż 12 rodzeństwa! O rękę królewny starał się dla swojego dwunastoletniego syna Joachima, Jan Cycero, elektor brandenburski. Kolejnym kandydatem był Bogdan III Jednooki, hospodar mołdawski, który za pomocą tego małżeństwa uniezależnić się chciał od Imperium Osmańskiego. Matka królewny, Elżbieta, nie zgodziła się na ten związek. Ostatecznie Elżbieta wyszła za mąż za Fryderyka II, księcia legnickiego, brzeskiego, ścinawskiego i głogowskiego. Ślub odbył sie we Wrocławiu 25 listopada 1515 roku. Księżna zmarła kilka miesięcy później przy porodzie córki, Jadwigi. Pochowana została w kościele kartuzów w Legnicy, a w 1548 roku jej ciało przeniesiono do kościoła św. Jana w Legnicy. 

Załączony wizerunek Elżbiety i Fryderyka pochodzi z wikipedia.org.